Nevena Aljinović: “Kaznena djela
protiv časti i ugleda u domaćoj
jurisprudenciji: Distinkcija per se
ili quaestio facti"
Kaznena djela protiv časti i ugleda u domaćoj jurisprudenciji: Distinkcija per se ili quaestio facti
Dr. sc. Nevena Aljinović, docentica Fakulteta za forenzičke znanosti, Sveučilište u Splitu, Ruđera Boškovića 33, 21 000 Split; naljinov@forenzika.unist.hr; ORCID ID: orcid.org/0000-0001-6557-2796
Sažetak
Pozitivnopravnim uređenjem hrvatski je zakonodavac korpus delikata protiv časti i ugleda sveo na binarni koncept zaštite, inkriminacijom solum uvrede i klevete. Pravo na čast i ugled intrinzične su odrednice dostojanstva imanentne svakom čovjeku i iako poimane kao sinonimi, suštinski se razlikuju u sukusu svoje određenosti, napose vrijednosnog suda ili činjeničnog supstrata. Autorica u radu analizira normativno uređenje kaznenih djela protiv časti i ugleda popraćeno kvalitativnom analizom sudske prakse s posebnim osvrtom na separaciju vrijednosnog suda kao obilježja uvrede i (neistinitog) činjeničnog supstrata kao sukusa klevete. Naime, za razliku od neistinitog činjeničnog navoda koji je podložan dokazivanju, vrijednosni sud ne počiva na postulatu dokazivosti tvrdnje koju sadržava, već na objektivnoj podobnosti da uvredljivom naravi prouzroči povredu časti drugoga, koja prosudba je uvijek quaestio facti. No, iz sudske prakse razvidno je da vrijednosni sud, kad derivira iz činjeničnog supstrata, na način da ga pojašnjava ili valorizira, čini cjelinu s činjeničnom tvrdnjom i smatra se potonjom. U radu se razmatra zaštita časti i ugleda u kontekstu javnog i političkog djelovanja, kao i okolnosti isključenja protupravnosti kaznenog djela uvrede počinjene u javnom interesu. Podredno su obrađeni sudski kriteriji za ostvarenje kvalifikacije pristupačnosti uvrede većem broju osoba te institut protutužbe kao fakultativni temelj za oslobođenje od kazne. U radu je korištena normativno-dogmatska analiza zakonskih odredbi kroz interpretaciju relevantne sudske prakse, popraćena teorijskom pregledom doktrine. Cilj je rada eksplikacija sudske prakse u kontekstu normativnih odrednica verbalnih delikata protiv časti i ugleda.
Ključne riječi: verbalni delikti; uvreda; kleveta; vrijednosni sud; neistinita činjenična tvrdnja
DOI: https://doi.org/10.3935/zpfz.76.1.3
Hrčak ID: 347243
URI: https://hrcak.srce.hr/347243
Stranice: 77-109
________________________________________________________________________________________________________
“Criminal Offences Against Honor and Reputation in Domestic Jurisprudence: Distinction per se or quaestio facti”
Nevena Aljinović, Ph. D., Assistant Professor, Faculty of Forensic Sciences, University of Split, Ruđera Boškovića 33, 21 000 Split; naljinov@forenzika.unist.hr; ORCID ID: orcid.org/0000-0001-6557-2796
Summary
The Croatian legislator, through the establishment of positive law, has limited the scope of offences against honor and reputation to a binary framework, criminalizing only insult and defamation. The rights to honor and reputation are intrinsic determinants of dignity inherent in every human being; although often treated as synonyms, they differ fundamentally in the nature of their determinants, particularly in the value judgments or factual statements. This paper analyzes the normative regulation of criminal offences against honor and reputation, accompanied by a qualitative analysis of case law, with particular attention to the distinction between the value judgment, as a characteristic of insult, and the (false) factual statement as the essence of defamation. Unlike an untrue factual statement, which is subject to proof, a value judgment is not predicated on the provability of its claim but rather on its objective capacity to insult and thereby violate another’s honor, which judgment is always a quaestio facti. However, case law demonstrates that a value judgment, when derived from a factual substratum, in a way that clarifies or valorizes it, forms a whole with the factual assertion and is considered the latter. The paper further considers the protection of honor and reputation in the context of public and political activity, as well as the conditions under which the illegality of an insult committed in the public interest is excluded. Additionally, the court criteria for determining the qualification of accessibility of an insult to a larger number of persons and the institute of a counterclaim as an optional basis for exemption from punishment are also discussed. The paper employs a normative-dogmatic analysis of legal provisions, interprets relevant case law, and provides a theoretical overview of the doctrine. The aim of the paper is to expound case law in the context of normative determinants of verbal offenses against honor and reputation.
Keywords: verbal offenses; insult; defamation; value judgment; false factual statements
DOI: https://doi.org/10.3935/zpfz.76.1.3
Hrčak ID: 347243
URI: https://hrcak.srce.hr/347243
Pages: 77-109